Artykuły

Funkcjonowanie dziecka z zaburzeniami integracji sensorycznej

20-03-2019

Czym jest integracja sensoryczna?

To zdolność dziecka do odczuwania, rozumienia i organizowania informacji dostarczanych przez zmysły z otoczenia lub własnego organizmu. Dobrze funkcjonujące zmysły pozwalają nam poznać otaczający nas świat. Prawidłowe zmysłowe odbieranie otoczenia umożliwia nam zdobycie wiedzy na temat środowiska w który żyjemy, a przede wszystkim o sobie, swoim ciele, możliwościach
i potrzebach.

W integracji sensorycznej należy wyróżnić następujące zmysły:

  1. Dotyk, jest najważniejszym systemem zmysłowym. Układ dotykowy, oprócz pomagania nam w chronieniu siebie, różnicowaniu przedmiotu i osiąganiu, tego, co zamierzmy, dostarcza nam również informacji, które są niezbędne w wielu rodzajach codziennych umiejętności: świadomość ciała (obraz siebie), praksji (planowanie motoryczne), język (mowa), uczenie się, bezpieczeństwo emocjonalne, umiejętności społeczne.
  2. Układ przedsionkowy (znajduje się w uchu wewnętrznym) pozwala nam odpowiedzieć na pytanie czy stoimy, czy leżymy, czy poruszamy się. Dziecko z problemem przedsionkowym ma trudności w przetwarzaniu informacji na temat siły ciężkości, równowagi i ruchu w przestrzeni.
  3. Układ propioceptywny umożliwia nam odbiór wrażeń płynących z mięśni, stawów i ścięgien. Wpływa na pozycję ciała, planowanie ruchów. Dostarcza informacji:

    • gdzie w przestrzeni znajduje się nasze ciało i jego części,
    • w jakim położeniu względem siebie znajdują się części naszego ciała,
    • jak bardzo i jak szybko rozciągają się nasze mięśnie,
    • jak szybko przemieszcza się nasze ciało w przestrzeni,
    • jakie jest nasze wyczucie czasu,
    • z jaką siłą pracują nasze mięśnie.

  4. Zmysł wzroku, to skomplikowany układ sensoryczny, który umożliwia nam identyfikowanie obrazu, przewidywanie tego, co nas czeka i przygotowanie się na reakcję. Używamy go do wykrycia kontrastu, zarysu i ruchu. Unikalną cechą zmysłu jest dostarczenie informacji zarówno o czasie, jak i przestrzeni.
  5. Słuch jest ważnym zmysłem z punktu widzenia uwagi. Dostarcza nam informacji na temat bodźców dźwiękowych obecnych w środowisku. Umożliwia słyszenie, słuchanie, rozpoznawanie dźwięków i orientację w otoczeniu.
  6. Smak i węch ściśle ze sobą współpracują. Wywierają wpływ na nastrój i emocje. Działają na naszą pamięć.

Kiedy proces integracji sensorycznej ulega zaburzeniu, możemy zauważyć problem w uczeniu się, rozwoju motorycznym lub zachowaniu.
Zaburzenia procesów sensorycznych wymagają szybkiego zdiagnozowania, ponieważ w znacznym stopniu utrudniają funkcjonowanie dziecka , zwłaszcza małego. Zaburzone zmysły ograniczają mu lub uniemożliwiają optymalny rozwój w zakresie motoryki małej i dużej, kompetencji społecznych, kompetencji komunikacyjnych i procesów poznawczych. Zaburzenia procesów sensorycznych coraz częściej dotyczą również młodzieży i dorosłych. Mogą pojawić się tendencje do izolowania się od otocznia, niezadowolenia z siebie, trudności w nauce, czy trudności w pracy. To wszystko niewątpliwie wpływa na kondycję psychiczną bardzo ważną w codziennym funkcjonowaniu każdego człowieka, niezależnie od wieku.
Na co powinniśmy zwrócić szczególną uwagę jako rodzice obserwując dziecko w codziennym funkcjonowaniu:

  • dziecko jest niespokojne, płaczliwe, ma kłopoty z zasypianiem,
  • nie lubi być dotykane , przytulane,
  • źle znosi niektóre dźwięki,
  • ma problem z samodzielnym piciem, żuciem,
  • je niewiele pokarmów, unika nowych,
  • nie lubi obcinania, mycia włosów, czesania,
  • nie lubi mycia twarzy, smarowania kremem,
  • czynności samoobsługowe wykonuje z trudem, niezdarnie,
  • często się potyka, upada,
  • podczas pisania podpiera głowę ręką, kładzie się na stoliku,
  • jest nadruchliwe, nie może usiedzieć na miejscu,
  • ma trudności z koncentracją, łatwo się rozprasza,
  • jest impulsywne,
  • ma trudności z nauką jazdy na rowerze,
  • ma trudności z wchodzeniem i schodzeniem po schodach,
  • nieumyślnie wpada na meble, ściany lub inne osoby,
  • jest stale w ruchu- biega, podskakuje,
  • nie ma dominacji jednej ręki,
  • myli strony prawa/lewa,
  • duża męczliwość,
  • ma trudności z pisaniem i czytaniem,
  • często obwąchuje ludzi, jedzenie, przedmioty,
  • niezręczność, problemy z trzymaniem kredki, nożyczek.

Wyżej wymienione objawy mogą świadczyć o zaburzeniach integracji sensorycznej. Co możemy zrobić jako rodzice: pamiętać należy o siedmiu zasadach postępowania z dzieckiem:

  1. Mów ciszej.
  2. Zniż się do poziomu dziecka.
  3. Odłóż pilot od telewizora, wyłącz telefon.
  4. Przestań być strażnikiem, a bądź kompanem w zabawie.
  5. Spójrz prawdzie w oczy, nie unikaj rozmów z otoczeniem na temat dziecka.
  6. Baterie wyrzuć do kosza - najlepsze zabawki nie zastąpią obecności rodzica.
  7. Zabawa konieczna do życia - daj dziecku czas na zabawę. Na dodatkowe zajęcia przyjdzie odpowiednia pora.

Jak w codziennym życiu dbać o prawidłowy rozwój sensomotoryczny dziecka? To proste zasady, które każdy rodzic powinien stosować systematycznie w relacjach ze swoim dzieckiem:

  1. Nie ograniczaj kontaktu dotykowego.
  2. Nie ograniczaj kontaktu kinetycznego.
  3. Pozwól doświadczać.
  4. Muzykuj z dzieckiem.
  5. Pokaż dziecku, jak brzmi świat.
  6. Pozwól dziecku na swobodny ruch i trening mięśniowy.
  7. Stwórz dziecku bogate sensoryczne środowisko.
  8. Pozwól dziecku brudzić się w czasie zabawy i codziennej aktywności.

Stosowanie tych prostych zasad nie tylko przyczyni się do prawidłowych relacji z dzieckiem, zapewni poczucie bezpieczeństwa, ale pomoże w prawidłowym rozwoju integracji sensorycznej.

Opracowała:

Anna Wala -Bałucka 

Zespól Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych
w Bielsku-Białej